openlaw.pl
polskie prawo online
wybrany dokument: KazusZawarcieUmowy1
tu byłem: KazusZawarcieUmowy1
 Tematy:
  Komparatystyka Prawa
 postępowanie cywilne
  Postepowanie Karne
  Postepowanie Sadowoadmini...
 prawo cywilne
 prawo energetyczne
 prawo europejskie
 prawo gospodarcze
 prawo karne
  Prawo Kolizyjne
  Prawo Konstytucyjne
  Prawo Obce
 prawo pracy
 prawo prywatne międzynarod...
 prawo publiczne
  Prawo Socjalne
 prawo spółek
 teoria prawa
 Informacje:
 akty prawne
 artykuły
 dokumenty
 glosy
  Interpretacje Podatkowe
 kazusy
  Kazusy Prawo Cywilne
  Kazusy Bezpodstawne...
  Kazusy Darowizna
  Kazusy Delikty
  Kazusy Dostawa
  Kazusy Dzielo
  Kazusy Kredyt Konsu...
  Kazusy Najem
  Kazusy Niedozwolone...
  Kazusy Ochrona Kons...
  Kazusy Odpowiedzial...
  Kazusy Odpowiedzial...
  Kazusy Poreczenie
  Kazusy Pozyczka
  Kazusy Prawo Rzeczowe
  Kazusy Prowadzenie ...
  Kazusy Przyrzeczeni...
  Kazusy Spolka Cywilna
  Kazusy Sprzedaz
  Kazusy Ubezpieczenie
  Kazusy Umowa Dozywo...
  Kazusy Umowa Swiadc...
  Kazusy Uzyczenie
  Kazusy Zamiana
  Kazusy Zlecenie
  Kazus Ochrona Dobr ...
  Kazus Przechowanie ...
  Kazus Skarga Pulian...
  Kazus Ugoda Nr1
  Kazus Zawarcie Umowy1
  Kazus Zawarcie Umowy2
  Konwersatoria Prawo...
  Strona Powitalna
  Zasady Rozwiazywani...
  Strona Powitalna
 zasady rozwiązywania
 komentarze
 leksykon openlaw.pl
 literatura
 mind-mapy
 opinie prawne
 orzecznictwo
 recenzje
 samorządy prawnicze
 schematy
 skróty
 skrypty
 wzory
 Adresaci:
 autor
  Grenzgaenger
 klient
  Radca Prawny
 student
 użytkownik
 wierzyciel

Kazus nr 1 dot. zawarcia umowy cywilnoprawnej

zawarcie umowy cywilnoprawnej, pozorność oświadczenia woli

A. STAN FAKTYCZNY
Kupujący K i sprzedawca S zawarli dnia 10 marca 2006 r. umowę sprzedaży nieruchomości położonej w Słubicach przy ul. Kościuszki. W celu zmniejszenia opłat notarialnych i kwoty podatku od czynności cywilnoprawnych zgodnie oświadczyli przed notariuszem, iż cena sprzedaży wynosi 500.000 zł, choć w rzeczywistości miała ona wynosić 800.000 zł.
Po zawarciu umowy K miał przekazać na konto S 800.000 zł, ale tego nie uczynił. Gdy S domaga się zapłaty 800.000 zł, K odsyła go do umowy notarialnej i twierdzi, że nie zapłaci, dopóki nie zostanie właścicielem i żąda od S przeniesienia własności nieruchomości i jej wydania.

B. ROZWIĄZANIE

C. Roszczenie o zapłatę 800.000 zł z umowy notarialnej
Roszczenie sprzedawcy z art. 535 KC
art. 535 KC
Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.
o zapłatę ceny sprzedaży powstaje (nabycie konstytutywne), jeżeli strony zawarły skuteczną umowę sprzedaży.

1. Zawarcie umowy
Zawarcie umowy może generalnie nastąpić w dwojaki sposób:
  • na mocy porozumienia stron albo
  • na skutek innych szczególnych trybów, do których zalicza się: orzeczenie sądu, przystąpienie do umowy adhezyjnej albo postępowanie wg reguł określonych w ustawie - Prawo zamówień publicznych.
W tym wypadku jednak z takimi szczególnymi sytuacjami nie mamy do czynienia, wobec czego należy zbadać, czy S i K zawarli umowę sprzedaży na mocy porozumienia stron.

Zawarcie umowy w drodze porozumienia stron może wg KC nastąpić na trzy sposoby:
  1. przez ofertę i jej przyjęcie (art. 66 i nast. KC
    art. 66 KC
    § 1. Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy.
    § 2. Jeżeli oferent nie oznaczył w ofercie terminu, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.
    ),
  2. przez rokowania (art. 72 KC
    art. 72 KC
    § 1. Jeżeli strony prowadzą negocjacje w celu zawarcia oznaczonej umowy, umowa zostaje zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem negocjacji.
    § 2. Strona, która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, jest obowiązana do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy.
    ) albo
  3. przez aukcję lub przetarg (art. 701 i nast. KC
    art. 701 KC
    § 1. Umowa może być zawarta w drodze aukcji albo przetargu.
    § 2. W ogłoszeniu aukcji albo przetargu należy określić czas, miejsce, przedmiot oraz warunki aukcji albo przetargu albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków.
    § 3. Ogłoszenie, a także warunki aukcji albo przetargu mogą być zmienione lub odwołane tylko wtedy, gdy zastrzeżono to w ich treści.
    § 4. Organizator od chwili udostępnienia warunków, a oferent od chwili złożenia oferty zgodnie z ogłoszeniem aukcji albo przetargu są obowiązani postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia, a także warunków aukcji albo przetargu.
    ).
W tym przypadku brak jest jednak okoliczności wskazujących na to, aby S i K prowadzili rokowania albo aukcję (przetarg), wobec czego pozostaje sprawdzenie, czy umowa została skutecznie zawarta na mocy przyjętej oferty.
Zasada zawierania umów na podstawie oferty i jej przyjęcia ma w KC dwie formy. Jedną z nich jest przypadek, który możemy określić jako normalny, który ma miejsce wtedy, gdy strony ustnie porozumiewają się co do zawarcia umowy. Drugi przypadek przewidziany został w art. 78 zd. 2 KC
art. 78 KC
§ 1. Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.
§ 2. Oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej.
i różni się od normalnego tylko tym, że oferta i jej przyjęcie następuje w drodze wymiany dokumentów umowy. W tym przypadku, wobec braku informacji w stanie faktycznym, należy przyjąć, iż mamy do czynienia z normalną sytuacją. W tym wypadku zawarcie umowy następuje, jeżeli oferent złożył ofertę, została ona przyjęta we właściwym czasie przez adresata oraz jeżeli występuje konsens pomiędzy ofertą i jej przyjęciem, tzn. oba oświadczenia są zgodne.

a. oferta w formie o.w.
Ofertę stanowi – wg art. 66 KC
art. 66 KC
§ 1. Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy.
§ 2. Jeżeli oferent nie oznaczył w ofercie terminu, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.
oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy, określające istotne postanowienia tej umowy. Chodzi więc o stanowczą propozycję zawarcia umowy, która to propozycja zawiera zarazem konieczne elementy jej treści, czyli essentialia negotii (RadwanskiCzescOgolna, 7. wyd. nb. 662).
W stanie faktycznym brak jest wyraźnych wskazać na fakt, kto złożył ofertę zawarcia umowy. Można jednak przyjąć, że dokonał tego sprzedawca S (choć przyjęcie, że ofertę złożył K też nie byłoby błędne, gdyż prowadziłoby do takiego samego wyniku). Należy więc sprawdzić, czy S złożył skuteczną ofertę, która następnie została (również skutecznie) przyjęta przez K. Zależy to od tego, czy S złożył oświadczenie, które można zakwalifikować jako oświadczenie woli i czy oświadczenie to było skuteczne, które następnie zostało przyjęte przez K.

(1) oświadczenie woli
Definicję oświadczenia woli zawiera art. 60 KC
art. 60 KC
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).
, wg którego jest nim każde zachowanie się tej osoby, które w dostateczny sposób ujawnia jej wolę dokonania czynności prawnej, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej. Z oświadczeniem woli mamy więc do czynienia, jeżeli zachowanie człowieka:
  1. stanowi znak (ma postać) uzewnętrzniający wolę, który
  2. wyraża wolę wywołania określonego skutku prawnego i
  3. jest na tyle zrozumiały, aby przynajmniej w drodze wykładni można było ustalić jego sens (por. Janiak [w:] KidybaKomentarzKC, 2009, art. 60 nb. 6; por. A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, 1998, s. 256; J. Strzebińczyk (w:) Podstawy prawa..., op. cit., s. 115; wyr. SA w Katowicach z dnia 11 października 1996 r., I ACr 522/96, Pr. Gosp. 1997, nr 11, s. 57).

(2) brak wad oświadczenia woli
Oświadczenie woli jest skuteczne, jeżeli brak jest wad powodujących jego nieważność. Do wad, które powodują nieważność o.w. należą:
  • brak świadomości lub swobody oraz
  • pozorność.
Pozostałe okoliczności takie jak: błąd istotny, groźba, podstęp nie powodują jednak nieważności o.w., lecz tylko jego wzruszalność, tzn. strona, która złożyła o.w. może uchylić się od skutków tego oświadczenia.
W kazusie możemy mieć do czynienia z nieważnością oferty na skutek pozorności złożonego oświadczenia woli (art. 83 KC
art. 83 KC
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
). Zależy to jednak od tego, czy S złożył o.w. dla pozoru, za zgodą drugiej strony oraz od tego czy brak jest konieczności ochrony osób trzecich.

(a) o.w. złożone dla pozoru
Z oświadczeniem woli złożonym dla pozoru mamy do czynienia, gdy strony je pozorują, a więc umawiają się potajemnie, że ujawnione wobec osób trzecich oświadczenie woli nie wywoła skutków prawnych (DoliwaCzescOgolna, nb. 752). Pozorność oświadczenia woli polega więc na świadomym złożeniu przez strony czynności prawnej, a przynajmniej jedną z nich, oświadczenia woli, co do którego strony tej czynności uzgodniły, że nie wywoła ono skutków prawnych, lecz będzie jedynie stwarzało fikcję skutecznego dokonania wynikającej z niego czynności (zob. UchwalaSNIIICZP2109 oraz UchwalaSNIIICZP7911). Krótko zaś pozorność określana jest jako założona przez strony niezgodność między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1986 r., l CR 45/86, nie publ; wyrok SN z dnia 12 lipca 2002 r., V CKN 1547/00, nie publ.).

(i) oświadczenie złożone innej osobie
Z pozornością możemy mieć więc do czynienia tylko wówczas, gdy mamy do czynienia z oświadczeniem składanym innej osobie (zob. np. art. 61 i 62 KC, por. w BGB instytucję: empfangsbedürftige Willenserklärung). Oświadczenie musi być złożone innej osobie, gdy skutek tego oświadczenia może wpłynąć na sytuację prawną drugiej osoby. Oświadczenie o ofercie zawarcia umowy dwustronnej jest niewątpliwie oświadczeniem, które ma być złożone innej osobie, albowiem nie jest możliwe zawarcie umowy z innym podmiotem bez jego zgody.

(ii) pozorność
Pozorność ma w prawie polskim dwie formy: pozorność zwykłą i kwalifikowaną (DoliwaCzescOgolna, nb. 752 i nast.). W przypadku pozorności kwalifikowanej strony chcą dokonać dwóch czynności: tzw. czynności przykrywającej (symulowanej), która jest zawierana pozornie i dla ukrycia innej czynności prawnej (tzw. czynności dyssymulowanej, czynności przykrytej). W obydwu przypadkach pozorności czynność pozorna (symulowana) jest nieważna.
Natomiast ważność czynności dyssymulowanej (przykrytej), ocenia się według właściwości tej czynności – zob. art. 83 § 1 zd. 2 KC
art. 83 KC
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
.
Pozorność należy odróżnić od zbliżonych instytucji takich jak:
  1. zastrzeżenie potajemne (reservatio mentalis; gdy oświadczenie woli zostało złożone dla pozoru lecz bez zgody drugiej strony [takie oświadczenie jest ważne]),
  2. oświadczenie woli złożone nie na serio oraz
  3. czynności powiernicze (fiducjarne) (o tym więcej: RadwanskiCzescOgolna, 7 wyd., nb. 583 – 585 oraz DoliwaCzescOgolna, nb. 755).
W stanie faktycznym S złożył oświadczenie woli o sprzedaży nieruchomości za cenę 500.000 zł tylko dla pozoru i w celu ukrycia innej czynności prawnej – sprzedaży za cenę 800.000 zł. Jego oświadczenie zostało więc złożone w zamiarze, że ta druga – ukryta – czynność wywoła skutki prawne.
S złożył więc oświadczenie woli dla pozoru.

(b) zgoda drugiej strony
O.w. złożone dla pozoru jest nieważne tylko wówczas, gdy zostało złożone za zgodą drugiej strony. W tym wypadku kontrahent S – K – wiedział, że oświadczenie S o sprzedaży nieruchomości za 500.000 jest tylko pozorne.

(c) brak konieczności ochrony osób trzecich
Czynność prawna dokonana dla pozoru nie wywołuje skutku nieważności tylko wówczas, gdy zachodzi konieczność ochrony osób trzecich. Ochrona ta jest z kolei niezbędna, jeżeli wskutek tej – pozornej – czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku (art. 83 § 2 in fine KC
art. 83 KC
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
). Dodatkowym wymogiem ochrony jest odpłatny charakter pozornej czynności prawnej oraz brak złej wiary osoby trzeciej. W niniejszym przypadku brak jest jednak podstaw dla przyjęcia konieczności ochrony dla innych podmiotów.

2. Wynik
S złożył oświadczenie woli – ofertę – dla pozoru. Jest ono wg art. 83 § 1 zd. 1 nieważne. Wobec braku ważnego oświadczenia woli, brak jest - skutecznej – oferty zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości za 500.000 zł.
Z powodu nieważności oferty na podstawie art. 83 § 1 zd. 1 KC
art. 83 KC
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
(pozorność), S nie może domagać się zapłaty 800.000 zł.

D. Roszczenie o zapłatę 800.000 zł z umowy ukrytej (dyssymulowanej)
Być może S mógłby domagać się zapłaty 800.000 zł z umowy ukrytej (zawartej potajemnie między S i K).

1. Zawarcie umowy
Strony złożyły zgodne oświadczenia woli co do ceny i przejścia własności nieruchomości. Oba oświadczenia, które prowadziły do zawarcia umowy dyssymulowanej, były ważne.

2. Treść umowy
Strony zawarły umowę, której essentialia negotii odpowiadały umowie sprzedaży wg art. 535 i nast. KC
art. 535 KC
Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.
.

3. Skuteczność umowy
Zgodnie z art. 83 § 1 zd. 2 KC
art. 83 KC
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
ważność oświadczenia złożonego dla zawarcia umowy dyssymulowanej ocenia się według właściwości tej czynności. Ponieważ chodziło o umowę sprzedaży nieruchomości, to – zgodnie z art. 158 zd. 1 KC
art. 158 KC
Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione.
– umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Ponieważ tak nie było (notarialną formę miała czynność symulowana a nie dyssymulowana), umowa ukryta była nieważna. Niezależnie od tego czy przyjmie się koncepcję dwóch czy jednej czynności prawnej, art. 83 § 1 zd. 1 KC
art. 83 KC
§ 1. Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.
§ 2. Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
przesądza bezwzględną nieważność czynności pozornej, a nieważne oświadczenie woli nie może „użyczać swej formy” czynności dyssymulowanej, bowiem ustawodawca nie przewidział w tym wypadku konwalidacji pozornej czynności prawnej, ani też nie dopuścił możliwości, że czynność prawna będzie jednocześnie ważna (w zakresie postanowień niesprzecznych z zawartymi w czynności ukrytej) i nieważna (tak SN w uzasadnieniu orzeczenia z 22.5.2009, (III CZP 21/09); UchwalaSNIIICZP7911).

4. Wynik
S nie ma także roszczenia z umowy ukrytej.

E. WYNIK
S nie ma wobec K roszczeń z umowy sprzedaży.

CategoryKazusyPrawoCywilne CategoryWadyOswiadczeniaWoli
 

brak komentarzy do strony. [dodaj komentarz]

informacja prawna  |  regulamin  |  korzystanie z treści wyłącznie w oparciu o licencję openlaw.pl ©
Strona zosta�a wygenerowana w 0.0463 sekund